Orta Vadeli Program'da Ödemeler Dengesi Üzerine
Yayımlanan Orta Vadeli Program (2023-2025) (OVP) ile, Ödemeler Dengesi, Cari İşlemler Dengesi’nin GSYH’ye oranını (Cari İşlemler Dengesi/GSYH) % (yüzde) gösterge hesabıyla ele almakta, buna göre “Cari İşlemler Dengesi” pay, “GSYH” ise payda olmuş olmaktadır. Söz konusu gösterge verisinin 2021 gerçekleşmesi yüzde olarak (-1.7), 2022 gerçekleşme tahmini (-5,9), OVP’ye göre 2023 beklentisi (-2,5), 2024 beklentisi (-1,4) ve 2025 beklentisi (-0,9) olarak verilmiştir. Bakıldığında 2022 (-5,9) bazlı olarak 2023’de (-2,5)’e geçişte %3,4’lük, 2024’de (-1,4)’e devam ederken toplamda %4,5’lik ve 2025’de (-0,9)’a devam ederken ise %5’lik bir artış (düzelme) beklentisi bulunmaktadır.
Söz konusu oranlamanın elemanları ele alındığında:
“Payda”da yer alan GSYH (Gayrisafi Yurt İçi Hasıla), bir ekonomide belirli bir dönemde gerçekleşen tüm nihai mal ve hizmet üretiminin toplam değerini vermektedir. Söz konusu değere ilişkin OVP kapsamı artış (büyüme) miktarlarına bakıldığında, 2022 gerçekleşme tahmini (5,0), OVP’ye göre 2023 beklentisi (5,0), 2024 beklentisi (5,5) ve 2025 beklentisi (5,5) olarak verilmiş olup 2022’de mevcut payda sabit kalmadan izleyen yıllarda ortalama %5’lik artış beklentisi bulunmaktadır.
“Pay”a bakıldığında, Cari İşlemler Dengesi TCMB’nin ele alışı ile (İthalat + İhracat + Hizmet Gelir/Giderleri + Yatırım Gelir/Giderleri) toplamı olarak ele alınmaktadır. Buna kısaca mal ve hizmet dış ticareti ile yatırımların net bakiyesi demek çok yanlış olmayacaktır.
Bilindiği üzere, bölme işleminde oranın aynı kalması için pay ile paydanın aynı oranda artması gerekir. Payın paydadan daha fazla artması durumunda toplam değer artacak, paydanın paydan daha fazla artması durumunda ise toplam değer azalacaktır.
Bu durumda, Ödemeler Dengesi incelemesinde OVP’de belirtildiği üzere gösterge verisinde ciddi sayılabilecek (yaklaşık %5) oransal artış olması için; Cari İşlemler Dengesi’ndeki artışın GSYH’deki artıştan fazla olması gerekir. GSYH’nin de belirttiğimiz üzere yerinde saymadığı, izleyen yıllarda yıllık ortalama %5’lik artış (büyüme) beklendiği göz önüne alındığında, Cari İşlemler Dengesi’ndeki artışın büyüme rakamının da üzerinde gerçekleşerek ilave yaklaşık %5’lik değer yaratmasını beklemek gerekir.
Cari İşlemler Dengesi’nde artış yaratmak için yapılacaklar ise basit; ithalatın önemli ölçüde kısılması, bunu yaparken (halen büyük oranda ithalata dayanan) ihracat rakamlarının büyük oranda yükseltilmesi, (net) dış yatırım sağlanması ve hizmet gelirlerinin arttırılması.
Olabilecek mi, bekleyip göreceğiz.
