İthalatta Varış Öncesi Gümrük İşlemleri
Ticaretin kolaylaştırılması eksenindeki uygulamalardan bir tanesi de 23 Nisan 2019 tarihinde yürürlüğe giren “İthalatta Varış Öncesi Gümrük İşlemleri” uygulamasıdır.
Geçerli olan mevzuat ve yapılan uygulamalara bakıldığında, Yurda getirilen eşya için gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilmesi amacıyla eşyanın gümrüğe sunulmuş olması, yani eşyanın gümrük idaresine ya da gümrükçe tayin edilen veya uygun görülen herhangi bir yere getirildiğinin gümrük idaresine bildirilmesi şartı aranmaktadır. Daha yalın bir ifade ile; Yurt dışından getirilen eşyanın gümrükleme işlemlerinin başlatılabilmesi için, eşyanın fiilen getirilerek gümrük idaresinin kontrolüne sunulmuş olması gerekmektedir.
Gümrük Kanunu bu duruma istisna olarak iki durum belirlemiştir. Bunlardan ilki yolcu beraberinde getirilecek eşya, ikincisi ise gümrüğe sunulmaksızın bir gümrük rejimine tabi tutulabilecek eşya için getirilecek özel düzenlemelerdir. Bu çerçevede, Kanun’un getirdiği ikinci istisnai durum kapsamında Ticaret Bakanlığı tarafından Gümrük Genel Tebliği (Varış Öncesi Gümrük İşlemleri) (Seri No: 1) yayımlanmış, ithalatta varış öncesi gümrükleme işlemi uygulamaya konmuştur. Söz konusu uygulamanın ana mantığını; denizyolu konteyner taşımacılığı ile ülkeye gelen yerli üretimde girdi olarak kullanılabilecek eşyanın serbest dolaşıma giriş ve dahilde işleme rejimleri kapsamında gümrükleme işlemlerine, eşya henüz Türkiye Gümrük Bölgesine gelmeden başlanabilmesi oluşturmaktadır.
Uygulamanın alt metni incelendiğinde, öncelikle, kolaylıktan yararlanılacak eşyanın ülkeye deniz yolu ile konteyner kapsamında gelmesi gerektiğinin düzenlendiği görülmektedir. Bu durumda örneğin kara yolu ile yapılan TIR taşımaları uygulama kapsamına girmemekte, deniz yolu ile gelen dökme eşya da bu uygulama içerisinde değerlendirilmemektedir. Bir diğer husus ise eşyanın tabi tutulacağı gümrük rejimleri ile ilgili olup eşyanın ancak serbest dolaşıma giriş ve dahilde işleme rejimleri kapsamında işlem görebileceği belirtilmiştir. Hangi eşya için bu kolaylıktan yararlanılacağı da diğer bir husustur. Tebliğ ile ana kural olarak, yerli üretimde girdi olarak kullanılabilecek eşya ifadesi kullanılmış olmakla birlikte, uygulamadan yararlanacak eşyanın Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından belirleneceği ve Bakanlık internet sitesinde duyurulacağı düzenlenmiştir. Bu kapsamdaki ilk duyuru ise, 22 Nisan 2019 tarihinde Genel Müdürlük internet sitesinin “Duyurular” kısmında yayınlanmıştır (İlgili bağlantı: https://ggm.gtb.gov.tr/duyurular/varis-oncesi-gumruk-islemlerinden-yararlanacak-esya).
Üzerinden geçen süre boyunca varış öncesi gümrük işlemleri ithalatçı firmaların günlük iş rutininde ciddi biçimde yerini almıştır. Ülkeye sadece denizyolu ile konteyner kapsamında gelen eşya için başlayan uygulama kapsamına, devamında yapılan düzenleme ile havayolu taşımacılığı da kapsam içine alınmış, daha önce kolaylıktan yararlanacak firmalar için başvuru aşamasında faaliyet süre şartı bulunmazken 3 yıllık faaliyet süresi şartı getirilmiştir.
Fiilen sağlanan kolaylık nedir diye sorduğumuzda, öncelikle, söz konusu eşya için verilecek olan serbest dolaşıma giriş veya dahilde işleme rejimi gümrük beyannamesinin tescili için taşımacı tarafından verilen ilgili özet beyanın tescil edilmiş olması yeterli olmakta, eşyanın gümrüğe sunulmuş olması şartı ise ayrıca aranmamaktadır.
Burada dikkat etmemiz gereken husus özet beyanların ne zaman verileceği konusu. Özet beyanların ne zaman verileceği Gümrük Yönetmeliğinin 67’nci maddesinde belirtilmiştir. Buna göre, ithalatta varış öncesi gümrük işlemlerinin kapsamına giren eşya için denizyolu taşımacılığında özet beyan anılan Yönetmelik maddesinin 1’inci fıkrasının;
(a) bendine göre, konteyner ile taşınan eşya için, (c) bendinde belirtilen durumlar haricinde, hareket limanında eşyanın gemiye yüklenmesinden en az yirmi dört saat önce,
(c) bendine göre ise, Karadeniz ya da Akdeniz üzerindeki yabancı ülke limanları ve Avrupa Topluluğu gümrük bölgesinde yer alan limanlar (Fransa’nın denizaşırı illeri, Azorlar, Madeira ve Kanarya Adaları hariç) ile Türkiye Gümrük Bölgesindeki limanlar arasında taşınan eşya için ilk varış limanına gelmeden en az iki saat önce,
verilmektedir. Diğer yandan havayolu taşımacılığı için ise Yönetmelik maddesinin 2’nci fıkrasının (a) bendine göre, kısa mesafeli uçuşlarda en geç uçağın havalandığı ana kadar, uzun mesafeli uçuşlarda (uçuş süresi dört saatten fazla olan uçuşlar) ise, Türkiye Gümrük Bölgesinde ilk havalimanına inilmesinden en az dört saat önce özet beyanın verilmesi gerekmektedir.
Bu durumda belirttiğimiz üzere, denizyolu ve havayolu taşımalarında eşya henüz Türkiye Gümrük Bölgesine gelmeden saatler öncesinde özet beyan verilebilmekte/tescil edilebilmekte olup ithalatta varış öncesi gümrük işlemleri kapsamında da gümrük beyanında bulunmak için özet beyanın tescil edilmiş olması yeterli olduğundan, eşya henüz Türkiye Gümrük Bölgesine gelmeden eşya için serbest dolaşıma giriş veya dahilde işleme rejimi gümrük beyannamesinin tescili yapılabilmektedir.
Eşyaya ilişkin beyannamenin gümrük işlemlerinde tescilden sonra yer alan muayene safhası gümrükleme sürecinde harcanan zaman açısından önemli bir aşamadır. İthalatta varış öncesi gümrük işlemleri düzenlemesi kapsamında bu durum da sağlanan kolaylıklar içerisinde ele alınmış, öncelikle bu kapsamda beyan edilen eşya için tescil edilen gümrük beyannamelerinin beyanın kontrolü türünün (muayene hat bildirimi), varış bildirimi onayı sonrasında yükümlülere bildirileceği ifade edilmiştir. Dolayısıyla her ne kadar eşya henüz Türkiye Gümrük Bölgesine gelmeden beyanname tescili yapılabilse de muayene hat belirlemesinin yapılabilmesi için eşyayı taşıyan taşıma aracının varış bildiriminin yapılmış olması şartı aranmaktadır. Denizyolu ve havayolu taşımacılığında taşıma aracının varış bildirimi, taşıma aracı eşyanın boşaltılacağı gümrük idaresine ulaştığında taşıma aracının işleticisi veya temsilcisi tarafından yapılır.
Varış bildirimi onayı ile birlikte, gümrük beyannamesine ilişkin beyanın kontrolü türü (muayene hat bildirimi) yükümlülere bildirilmektedir. Gümrük beyannamesinin kontrolü, (sarı hat olarak ifade edebileceğimiz) eşyaya ait beyanname ve eklerinin doğruluğu ve birbiriyle uygunluğu itibarıyla veya (yeşil hat olarak ifade edebileceğimiz) belge kontrolüne tabi tutulmaksızın gerçekleştirilir. Bu kapsamda söz konusu beyannamelerin herhangi bir nedenle varış bildirimi onayına kadar fiziki muayeneye yönlendirilmesi de mümkündür. Söz konusu eşyanın gümrük işlemlerine ve/veya sonraki ticari işlemlere ilişkin ticari belge ve veriler gümrükleme işlemleri bittikten sonra, sonradan kontrol denetimi kapsamında kontrol edilmekte veya beyannamenin tescil edildiği gümrük müdürlüğünün bağlı bulunduğu Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğünde yer alan Kontrol Şubelerince incelemeye tabi tutulmaktadır.
Beyanın kontrolü tamamlanan ve gerekli vergileri ödenen veya teminata bağlanan gümrük beyannamesi, varış bildirimi onayı ile birlikte serbest dolaşıma giriş rejiminde kapanmış, dahilde işlem rejiminde kapatılabilir statüye gelir. Havayolu taşımacılığında vergilerin ödenmesi veya teminata bağlanması varış bildiriminden sonra da gerçekleştirilebilir. Bu aşamaya gelen beyannameye ilişkin olarak, denizyolu konteyner taşımacılığında eşyanın bulunduğu konteynerlerin, havayolu taşımacılığında ise eşya veya eşyanın bulunduğu kapların saha ve geçici depolama yeri çıkışları yapılır, dolayısıyla işlemleri tamamlanmış olur ve ithalatçının deposuna sevki gerçekleştirilir.
Görüleceği üzere, ithalatta varış öncesi gümrükleme kapsamında gümrük beyanının eşya Türkiye Gümrük Bölgesine dahi gelmeden erkenden verilebilmesi, muayene işlemlerinin kolaylaştırılması ve varış bildirimi onayı ile birlikte eşyanın ‘supalan’ benzeri bir yöntem ile doğrudan çıkışına imkan tanınması suretiyle gümrükleme işlemlerinin hızlanması sağlanmış ve ithalatçı firmalar için maliyet tasarrufu imkanı yaratılmıştır.
