Incoterms® “D” Teslim Şekillerinde Sigorta Beyanı
İthalat işlemlerinde “D” grubu INCOTERMS® kuralları olan DAP, DPU ve DDP teslim şekillerinde sigorta giderlerinin ne şekilde değerlendirileceği son dönemde gündemde olan bir konu. “D” teslim şekli ile gelen mallarda ithalat sırasında bir süredir gümrük idareleri tarafından sigorta poliçesi ya da sigortanın satıcı tarafından üstlenildiğini gösterir sözleşme istenmekte, bunların bulunmaması halinde ise sigorta yapılmamış gibi işlem yapılması yoluna gidilebilmektedir.
Konu daha önce Gümrükler Genel Müdürlüğünün 21.10.2020 günlü 58349437 sayılı Yazısı ile ele alınmış, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan INCOTERMS® 2020 metninde, DAP, DPU ve DDP teslim şekillerinin her üçü ile ilgili olarak da aynı şekilde ayrı ayrı olacak şekilde, “Satıcının alıcıya karşı sigorta sözleşmesi yapmak yükümlülüğü yoktur.” ve “Alıcının satıcıya karşı sigorta sözleşmesi yapmak yükümlülüğü yoktur. Ancak, alıcı, satıcının talebi üzerine, hasarı ve masrafları satıcıya ait olmak üzere, satıcının sigorta yaptırabilmek için gereksinim duyduğu bilgileri satıcıya sağlamalıdır.” ifadelerine yer verildiği, diğer taraftan söz konusu “D” grubu teslim şekillerinde teslimin varma yerinde gerçekleşeceğinden ve mallara ilişkin tüm ziya ve hasarın bu noktaya kadar satıcıya ait olduğundan bahisle, taraflarca aksinin kararlaştırılmamış olması kaydıyla, INCOTERMS 2020'de yer alan DAP, DPU ve DDP teslim şekillerinde mallara ilişkin tüm ziya ve hasarın teslim yerine kadar satıcıya ait olduğu, bu teslim şekillerinde sigorta masraflarının satıcıya ait olduğunun anlaşılmakta olduğu ifade edilmiştir. Söz konusu Yazı her ne kadar net ve açık gibi görünse de, yine akıllardaki soruları tam karşılamamıştı. Zira, “taraflarca aksinin kararlaştırılmamış olması kaydıyla” ifadesinden hareketle gümrük idarelerinin halen sigorta poliçesi ibrazı ya da sigorta yükümlülüğüne ilişkin sözleşme ibrazı talep etme ihtimali bulunmaktaydı. Bu nedenle “D” grubu teslim şekline göre ithalat yapanlar için ithalattan önce bu belgelere sahip olmak tedbiren gerekli olarak görünüyordu.
Konuya ilişkin 2021 Şubat Ayı sonu itibariyle, Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından gümrük idarelerince yapılacak uygulamalara esas olmak üzere yeni bir yazı yayımlanarak bu konuda yapılacak işlemler hususunda tereddütlerin giderilmesi hedeflendi. Genel Müdürlük söz konusu yazı ile; INCOTERMS® 2020’nin 01.01.2020 tarihinde yürürlüğe girdiğini belirterek mevcut yeni düzenlemeyi önceki versiyon olan INCOTERMS® 2010 ile karşılaştırmış ve INCOTERMS® 2010’da DAP, DAT (2020 versiyonunda DPU) ve DDP teslim şekillerinde sigorta yapma yükümlülüğü ile ilgili olarak “Satıcının alıcıya karşı sigorta sözleşmesi yapmak yükümlülüğü yoktur. Ancak, satıcı, alıcının talebi üzerine hasarı ve masrafları (eğer varsa) alıcıya ait olmak üzere alıcının sigorta yaptırabilmesi için gerekli bilgileri alıcıya sağlamalıdır.” ve “Alıcının satıcıya karşı sigorta sözleşmesi yapmak yükümlülüğü yoktur. Ancak, alıcı, talep üzerine sigorta yapılabilmesi için gerekli bilgileri satıcıya sağlamalıdır.” ifadelerinin yer almakta olduğunu, buna karşın INCOTERMS® 2020 kurallar metninde; “… DAP, DPU ve DDP’den oluşan “D”li terimlerde teslim varma yerinde gerçekleşir. Bu nedenle “D”li terimler, “boşaltmada (varma yerinde) satışlar” olarak adlandırılan grubun içinde yer alırlar. Bu terimler uyarınca mallar varma yerinde, yani taşımanın gerçekleştirilmesinden sonra alıcıya teslim edildiği için, mallara ilişkin tüm ziya ve hasar bu noktaya kadar satıcıya aittir. Bu nedenle satıcının, bu hasar ve kayıp riskine karşı sigorta yaptırması mutlaka önerilir. Ancak bu sigorta Incoterms 2020 kapsamında terimleri kapsamında bir sigorta değildir ve tamamen satıcının ihtiyarındadır.” denildiği belirtilmiştir.
Diğer taraftan, INCOTERMS® tarafından beyan edilen “tarafların bir INCOTERMS® kuralını değiştirmek istemeleri halinde, INCOTERMS® 2020’nin kuralları bu şekilde yapılacak değişiklikleri yasaklamadığı” hususuna yer verilmiş; buradan hareketle, taraflarca bu konuda farklı bir anlaşma yapılmışsa gümrük kıymetinin tespitinde bu durumun dikkate alınması ve hangi masrafların hangi tarafça üstlenildiğinin taraflar arasındaki anlaşma dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekeceğini belirtmiştir.
Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından Yazı ile ayrıca, dış ticaretin tarafları arasındaki sözleşme kapsamında INCOTERMS® 2020 şartı gereği “[seçilen Incoterms kuralı] [belirlenen liman, yer veya nokta] INCOTERMS® 2020” ifadelerinin bulunması durumunda, taraflarca INCOTERMS® 2020 kurallarının sözleşmelerine uygulanmasını istedikleri ve buna paralel olarak eşyaya ilişkin belgelerden hangi INCOTERMS® versiyonunun kullanıldığı ve teslim yerinin anlaşılabildiği ifade edilmiştir.
Yazıda söz konusu hususlardan hareketle sonuç olarak özetle; önceki düzenlemelerin (ve dolayısıyla uygulamaların) INCOTERMS® 2010 için geçerli olduğu, INCOTERMS® 2020 kapsamında gerçekleştirilen işlemlerde her bir beyanname için yükümlülerden sigorta yükümlülüğünün kimde olduğunu gösteren belge ibrazı istenmesine ihtiyaç bulunmadığını açıkça belirtmiştir. Ancak diğer taraftan da, tarafların kendi aralarında farklı bir düzenlemeye gitmeleri ihtimaline karşı, beyan edilen sigorta durumundan kaynaklı olarak gümrük kıymetinin gerçeklik veya doğruluğu konusunda gümrük idarelerinde tereddüt hasıl olması durumunda konunun kıymet araştırmasını düzenleyen 2012/29 sayılı Genelge kapsamında araştırma konusu yapılabileceği hususunu saklı tutmuştur.
Gelinen aşamada INCOTERMS® kurallarından “D” teslim şekli ile yapılacak ithalatlarda sigorta beyanı açısından sorun yaşamamak adına durumu toparlayacak olursak; sözleşmenin INCOTERMS® 2020 kapsamında yapılması ve bu durumun “[seçilen DAP, DPU veya DDP kuralı] [belirlenen liman, yer veya nokta] INCOTERMS® 2020” ifadelerini içerecek biçimde ilgili ticari evraklar (tercihen fatura ve packing list) üzerinde kayıtlı olması, sigortanın satıcı tarafından yapılmış olması konusunda tereddüte mahal verecek herhangi bir kıymet noksanlığı ya da emarenin mevcut olmaması gerekmektedir. Söz konusu tereddüt hali olsa dahi gümrük idarelerince yapılması gereken işlem ise, önceki gibi sigorta poliçesi ya da sözleşme ibrazı istemi değil, 2012/29 sayılı Genelge kapsamında kıymet araştırması yoluna gitmektir.
Yeni düzenleme ile ithalat işlemleri üzerindeki belirsizlik ve gümrük idareleri uygulamaları arasındaki tutarsızlıklar giderilmiş, ithalat işlemleri sırasında sigorta nedeniyle sorun yaşama ihtimaline karşı firmalar tarafından yapılan ilave sigorta beyanlarının önüne geçilmiş, gümrük denetimleri kapsamında tereddüt oluşması halinde ithalat işlemlerinde gecikmeler engellenmiş olmaktadır.
