Dış Ticarette Global Bakışın Önemi
Üniversitede verdiğim derslerde her yıl birkaç saatimi ayırıp Dış Ticaret Bölümü öğrencilerime ekonominin siyasetten ya da uluslar arası politikalardan bağımsız olmadığını, ticareti ya da en azından ticareti etkileyen faktörleri siyasetin ya da uluslar arası politikaların belirlediğini, dolayısıyla Dış Ticaretçi olarak her zaman kafalarını kaldırıp dış dünyayı ve global gelişmeleri izlemeleri gerektiğini anlatırım.
Bu durumun önemli bir örneği şu anda yaşanmakta. Yemen'de bulunan ve ülkenin önemli bir kısmını kontrolü altında tutan Husiler, İsrail - Hamas savaşının ortaya çıkması sonrasında “Filistinlilere destek” amacıyla Kızıldeniz’de seyretmekte olan ‘İsrail bağlantılı’ ticari gemilere saldırmaya başladı. Söz konusu saldırıların boyutu artınca bu durum birçok taşıma şirketinin rotalarını Ümit Burnu’na çevirerek değişikliğe gitmelerine neden olmuş durumda.
Kızıldeniz’in lojistik açısından önemi; Avrupa ile Asya arasında en kısa rotayı sağlayan ve küresel ticaretin yaklaşık yüzde onikisinin yapılmakta olduğu Süveyş Kanalının Kızıldeniz’i Akdeniz’e bağlıyor olmasından, dolayısıyla Kızıldeniz’in stratejik konumundan kaynaklanıyor. 2021 yılı Mart ayında Evergreen Gemisi’nin Süveyş Kanalında karaya oturarak kanal trafiğini kapatması sonucu Süveyş Kanalının geçici olarak devre dışı kalması ile ortaya çıkan global tedarik zinciri krizinin sonuçları hatırlandığında, Kızıldeniz’de gemi trafiğinin aksamasının olası sonuçlarının korkutucu düzeyde olduğunu söylemek mümkün görünüyor.
Nitekim, taşıma şirketlerinin rotalarını Ümit Burnu’na çevirerek değişikliğe gitmeleri sonucunda 10 günde 6.500 kilometrelik ekstra yol olarak uzayan taşıma yolunun sonucu hızla artan navlun maliyetleri dış ticaretçiler üzerinde ciddi maliyet baskısı yaratmaya ve ticaretin zarar görmesine yol açmaya başladı bile. Doğaldır ki bu durum eşya fiyatlarına da yansıyarak tüm ticareti etkilecektir. Bununla birlikte, belirtildiği üzere sadece navlun maliyetleri artmamakta, aynı zamanda taşımaya konu eşyanın teslim süreleri de önemli ölçüde uzamaktadır. Geciken teslimler nedeniyle, özellikle üretim yapan firmalar için üretim girdilerinin temininde sıkıntılar yaşanması gündeme gelebilmekte, yedek stok miktarlarına göre geride kalınması durumunda üretimde gecikmeler yaşanabilmektedir.
Belirttiğim üzere uluslar arası siyaset ya da politikalar temelli bir durum sonucunda global ticaret ciddi manada zarar görmekte, bizler de gidişattan payımızı almaktayız. Dünyadaki savaşların ya da krizlerin neredeyse tamamının ekonomik sebeplerden kaynaklandığını dikkate aldığımızda durum daha net olarak karşımıza çıkıyor. Bu nedenle, gerek gelişmelerden zarar görmemek gerekse fırsatları yakalamak adına dış ticaretçiler olarak algılarımız devamlı açık olmalı ve gerek ulusal gerekse uluslar arası gündemi siyasi, politik, ekonomik olarak ayırmadan, tarafsız ve rasyonel biçimde devamlı takip etmeli, değerlendirmeli ve pozisyonumuzu ona göre almalıyız.
