Bölgesel Konvansiyon Menşe Kuralları Değişiyor
Menşe kümülasyonları, genel menşe kurallarına nazaran kümülasyon içinde geçerli olmak üzere daha rahat menşe kazanımı sağladığı, bu sayede de taraf ülkelerde tercihli tarifeden yararlanılması imkanı yarattığı için en önemli dış ticaret unsurları arasında yer alıyor. Küresel ticarete yön veren başlıca unsurlardan birisi olan menşe kümülasyonları, zaman içerisinde ticaretin taraflarının ihtiyaçlarına ve güncel dönüşümlere göre evrilmekte ve yeni formlar alabilmekte.
Bu çerçevede, mevcut menşe kümülasyonları arasında yıllardır önemli bir yeri olan Pan Avrupa Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyonun menşe kurallarının, üretim tekniklerinde son dönemde ortaya çıkan değişimler ve tedarik zincirlerinde yaşanan dönüşümlere ayak uydurularak güncellenmesi sürecine girilmiş, Bölgesel Konvansiyonun mevcut 2012 Kuralları, 2023 Kuralları ile revize edilmiş bulunmakta. Söz konusu revizyon sürecinde, geçiş süreci tanımlanarak, yeni menşe kurallarının (2023 Kuralları) 01.01.2025 tarihinde yürürlüğe girmesi kararlaştırılmış, 31.12.2025 tarihine kadar da ilgili Serbest Ticaret Anlaşmaları (STA)’lar kapsamında geçerli olacağı belirtilmiş durumda. Diğer bir deyişle yeni menşe kurallarının yürürlüğe girmesi için 01.01.2025 ila 31.12.2025 dönemini kapsayan 2025 yılı geçiş yılı olacak.
Söz konusu yeni menşe kurallarının yürürlüğe girmesi için revize metnin taraf ülkelerce onaylanması gerekiyor. Ülkemizde, 2023 kuralları ile geçiş hükümleri düzenlemesinin onay prosedürleri yazımız tarihi itibarıyla henüz tamamlanmış değil, dolayısıyla süreç devam etmekte. Onay prosedürleri tamamlandıktan sonra geçiş hükümleri ülkemizde de uygulanacak; böylece, geçiş sürecinde 2025 yılı sonuna kadar ihracatçılarımız, 2023 Kurallarına atıf sürecini tamamlanmış olan taraf ülkeler ile ticarette 2012 Kuralları ile 2023 Kurallarını karşılaştırarak lehine olan menşe kuralını seçebilecek ve o ülkeyle tercihli ticaret yapmaya devam edebilecek. Devamında ise artık 2023 Kuralları geçerli olacak.
Geçiş hükümlerinin uygulanacağı süreç taraf ülkeler arasında üç farklı statüye yol açmakta. Söz konusu statüler; ‘hem 2012 Kuralları hem de Geçiş Hükümlerini uygulayan taraf ülkeler’ (CR Statüsü), ‘sadece 2012 Kuralları’nı uygulayan taraf ülkeler’ (C Statüsü) ve ‘sadece 2023 Kuralları’nı uygulayan taraf ülkeler’ (R Statüsü) olarak tanımlanmış bulunmakta. Geçiş sürecinde menşe kümülasyonunun uygulamasında temel kural, aynı statüye sahip aynı kuralları uygulayan ülkelerin ortak kurallar içerisinde işlem yapmaları, CR statüsündeki ülkelerin ise hem ‘C’ statüsündeki hem de ‘R’ statüsündeki ülkeler ile, ilgili statünün kapsadığı kurallara göre işlem yapmaları. Buna göre ‘C’ statüsündeki ülkeler sadece ‘C’ statüsündeki ülkeler ile, ‘R’ statüsündeki ülkeler sadece ‘R’ statüsündeki ülkeler ile ilgili kurallara göre menşe kümülasyonu kurallarını uygulayabilecek. Ancak ‘C’ statüsüne sahip ülkelerin ‘CR’ statüsündeki ülkeler üzerinden ‘R’ statüsü gereği kuralları uygulamaları (Geçirgenlik) mümkün olmayacak.
2023 Kuralları’nın ülkemizde onay sürecinde olan taslak metni incelendiğinde, bir çok düzenlemenin önceki metne göre daha açık ve anlaşılır hazırlanmış olduğu dikkat çekici bir detay. Ancak asıl yenilik, 2023 Kuralları ile menşe kümülasyonu içerisinde tercihli menşe kazanımının eski düzenlemeye nazaran çok daha kolaylaştırılmış olması. Söz konusu kolaylaştırma, gerek tercihli menşe kazanımı için aranan eşyanın menşeli eşyadan üretilme derecesi gibi şartlarda esneme gerekse menşe kümülasyonuna taraf ülkelerin eşya üzerinde yapılacak bazı işlemler açısından tek sayılması olarak karşımıza çıkıyor.
