AB’den İGV ya da EMY’ye Tabi Eşya İthalatında Menşe Belgesi Gerekliliği
2018/11799 sayılı Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Tahsili Hakkında Karar metni incelendiğinde, Karar’ın 1’inci Maddesi “Amaç ve kapsam” başlığı altında; Karar’ın, bazı ülkeler menşeli eşyanın Avrupa Birliği ülkeleri üzerinden ithalatı sonucunda ülkemiz aleyhine ortaya çıkan tarife farklılığının giderilmesi amacıyla hazırlandığı ifade edilmiştir. Ayrıca, Karar’ın 2’nci maddesinde belirtilen ülkeler menşeli ve 1’inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen eşyanın AB ülkeleri üzerinden A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde ithal edilmesi halinde telafi edici vergi olarak ek mali yükümlülük tahsil edileceği açık biçimde yer almaktadır. Söz konusu düzenleme karşısında; eşyanın AB'den A.TR Belgesi ile gelmesi durumunda ek mali yükümlülüğe konu edilecek olduğu, AB'den A.TR Belgesi ile gelmemesi durumunda ise ek mali yükümlülüğe konu edilmemesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, Gümrük Yönetmeliği’nin konuyu genel olarak düzenleyen “Menşe şahadetnamesi aranılacak haller” başlıklı 38’inci maddesi 1’inci paragrafında; Yönetmeliğin 205’inci maddesinin dördüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak kaydıyla menşe esaslı ticaret politikası önlemlerine, ilave gümrük vergisine veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi eşyanın serbest dolaşıma girişinde (yani kati ithalatında) önlemin, ilave gümrük vergisinin veya mali yükümlülüklerin uygulanmaması için eşyanın söz konusu uygulamalara tabi ülke menşeli olmadığını veya başka bir ülkede gördüğü değişiklik ve işlemler dolayısıyla o ülke menşeli sayılmaması gerektiğini belgelemek üzere menşe ülkenin veya ihracatçı ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş olan menşe şahadetnamesinin ibraz edileceği düzenlenmiştir.
Bahse konu 205’inci maddenin 4’üncü fıkrası ilgili (ç) bendinde ise konuya ilişkin olarak; AB’den A.TR Dolaşım Belgesi ile gelen eşyada, ithalata konu eşyanın menşeini belirleme konusunda Bakanlıkça belirlenen risk kriterleri uyarınca saptanan durumlar saklı kalmak kaydıyla, menşe şahadetnamesi aranmayacağı düzenlenmiştir.
Görüleceği üzere AB’den A.TR Dolaşım Belgesi ile gelen eşya için herhangi bir aşama belirtmeden genel bir ifade ile “Bakanlıkça belirlenen risk kriterleri uyarınca saptanan durumlar saklı kalmak kaydıyla” ibaresi konmuştur. Bu madde karşısında mevcut uygulamada beyanname tescil aşamasında menşe şahadetnamesi aranıp aranmadığına bakılmaktadır. Bununla birlikte, gümrük beyannameleri sonradan kontrol denetimleri kapsamında beyanname tescilinden çok sonra kontrolü yapılabilmektedir. Yapılacak denetimler Bakanlık tarafından gerçekleştirilmekte olup madde metninden hareketle bu aşamada menşe şahadetnamesi aranması beklenmemekle birlikte olasıdır.
Diğer taraftan, içinde bulunduğumuz dönem itibariyle menşe kaynaklı ticaret politikası önlemleri uygulamaları revaçtadır. Bu nedenle ithalatçılar tarafında menşe saptırması yoluna gidilerek önlemlerin geçersiz kılınması yönünde bir eğilim de bulunmaktadır. Bu durumun bir sonucu olarak menşe kaynaklı uygulamaların, Bakanlık tarafından gerçekleştirilecek gerek genel denetim olan olağan Sonradan Kontrol Denetimleri gerekse konu, firma, ürün vb. odaklı Plan Dışı Sonradan Kontrol Denetimlerine konu olması ihtimaldir.
Sonuç olarak, durumun birlikte değerlendirilmesinde; yukarıda belirtilen ertelenmiş kontrol/Sonradan Kontrol Denetimlerinde denetimlerin odak noktasının menşe olma ihtimalinin yüksek olduğu ve denetimler kapsamında ileride menşe şahadetnamesi ibrazı istenmesi halinde bu belgelerin geçmişe yönelik (2, 3 yıl gibi) temininin mümkün bulunmayacağı değerlendirilmektedir. Dolayısıyla ileriki süreçte ek tahakkuk ve cezaya yol açması düşük de olsa ihtimal dahilindedir. Bu nedenle, ileriki süreçte karşılaşılabilecek ek tahakkuk ve cezai işlemler için düşük de olsa riske girmeyip A.TR Belgesi olsa ve tescil aşamasında istenmese dahi menşe şahadetnamesinin temini ve ibrazında yarar bulunmaktadır.
